Od 17 maja na krośnieńskim rynku prezentowana jest wystawa plenerowa z okazji 40. rocznicy powstania NSZZ "Solidarność".
Wystawa zorganizowana przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie składa się z pięciu części. Dwie poświęcone zostały zagadnieniom ogólnopolskim, dwie dotyczą regionów dawnego województwa rzeszowskiego i jedna poświęcona lokalnej "Solidarności".

Oficjalne otwarcie wystawy odbyło się 17 maja w samo południe na rynku w Krośnie. Uczestniczyli w niej między innymi poseł Piotr Uruski, zastępca prezydenta Krosna Bronisław Baran, zastępca przewodniczącego Komisji Krajowej NSZZ "Solidarność" Tadeusz Majchrowicz, dr hab. Krzysztof Kaczmarski z Oddziału IPN w Rzeszowie, działacze "Solidarności", opozycjoniści.

wystawa w Krośnie
Otwarcie wystawy na krośnieńskim rynku

Trzy najważniejsze momenty

Wystawa "Tu rodziła się Solidarność" upamiętnia 40 rocznicę powstania NSZZ "Solidarność". Jest to wystawa ogólnopolska, a jej uroczyste otwarcie miało miejsce 1 lipca ubiegłego roku w Mielcu. W 2020 roku była prezentowana w blisko 60 miastach Polski. Od końca marca tego roku jest ponownie prezentowana w różnych miejscach w kraju.

- Historycy dyskutując o genezie "Solidarności" wskazują trzy najważniejsze momenty: działalność wielonurtowej opozycji w II połowie lat 70. ubiegłego stulecia, wybór na Stolicę Piotrową kardynała Karola Wojtyły w październiku 1978 r. i pierwszą pielgrzymkę Jana Pawła II do Polski w czerwcu 1979 r. oraz przedłużający się permanentny kryzys gospodarczy, z którym ekipa Edwarda Gierka nie mogła sobie poradzić - mówił na krośnieńskim rynku dr hab. Krzysztof Kaczmarski.

Dział działacze Solidarności i opozycjoniści
W otwarciu wystawy wzięli udział działacze "Solidarności" i opozycjoniści

Dr Kaczmarski wspominał też, że słowa papieża Polaka "Niech stąpi duch Twój i odnowi oblicze ziemi, tej ziemi" wypowiedziane w Warszawie 2 czerwca 1979 r. zaowocowały rok później.

- Wtedy przez Polskę przelała się fala strajków. Ich zaczynem była zapowiedź podwyżki cen mięsa i wędlina na 1 lipca 1980 r. Tego właśnie dnia w kilku miejscach w Polsce doszło do krótkich strajków - dodał Krzysztof Kaczmarski.

Strajk i porozumienia

14 sierpnia działacze wolnych związków zawodowych w Gdańsku podjęli strajk w Stoczni im. Lenina, a przewodniczącym komitetu strajkowego został Lech Wałęsa. Strajkujący upomnieli się o przywrócenie do pracy zwolnionej Anny Walentynowicz. W następnych dniach strajk rozlał się na całe Wybrzeże, a później na całą Polskę. 17 sierpnia w sali BHP Stoczni Gdańskiej przedstawiono słynne 21 postulatów, na czele z rejestracją niezależnego związku zawodowego, a także między innymi prawem do strajku. Do podpisania porozumień między strajkującymi a przedstawicielami władzy doszło 30 sierpnia w Szczecinie, dzień później w Gdańsku oraz 3 września w Jastrzębiu.

Archiwalne zdjęcia z Krosna
Na wystawie można oglądać archiwalne zdjęcia z Krosna

Początki "Solidarności" w Krośnie

Wystawa traktuje o pierwszych miesiącach działalności "Solidarności" latem i jesienią 1980 r.

- Krosno było wówczas centrum fali strajkowej. W II połowie sierpnia strajki objęły WSK PLZ w Krośnie, Naftomet, Fabrykę Amortyzatorów "Polmo", Krosnolen, PKS. Warto też wiedzieć, że 29 sierpnia powstał zespół organizacyjny złożony z przedstawicieli krośnieńskich zakładów i tutaj pojawiła się po raz pierwszy nazwa „niezależny, samorządny”. Miesiąc później przekształcił się w Regionalny Komitet Założycielski NSZZ. Na jego czele stanął Zygmunt Zawojski (z Haczowa - przyp. red.). I tak to się zaczęło - opowiadał Krzysztof Kaczmarski.

Podkreślił też, że dokumentacja fotograficzna z okresu strajków z lata 1980 r. jest za bogata i może dlatego Krosno na tej wystawie jest zbyt skromnie reprezentowane.

- Jeśli ktoś ma zdjęcia z tego gorącego lata, prosimy o udostępnienie ich rzeszowskiemu oddziałowi IPN. Na pewno je spożytkujemy - dodał historyk z rzeszowskiego IPN.

Piotr Uruski
W otwarciu wziął udział poseł RP Piotr Uruski

Solidarność przyniosła wolność

Poseł Piotr Uruski podkreślił, że wystawa jest hołdem oddanym wszystkim działaczom związku zawodowego "Solidarność" za wielką sprawę, którą uczynili 40 lat temu.

- Ruch ten liczący blisko 10 milionów osób przyniósł Polsce wolność, przyniósł wszystko to, co dzisiaj mamy - stwierdził Piotr Uruski.

Jubileuszowe obchody

Zdaniem Tadeusza Majchrowicza, "Solidarność" tworzyły miliony.

- Kiedy zastanawialiśmy się jak zorganizować obchody 40 rocznicy powstania naszego związku, plany mieliśmy szerokie i ogromne. Jednak niewidzialny wirus spowodował, że wszystko musieliśmy zmienić. Stąd i obchody stały się skromne i kameralne. Tym bardziej dziękuję IPN za przygotowanie tej wystawy. Wpisuje się ona w nasze założenie związane z obchodami. Oddajemy cześć wszystkim bezimiennym, którzy tworzyli związek "Solidarność". Wielu z ówczesnych działaczy było na pierwszych stronach gazet, ale było też wiele osób bezimiennych, których teraz doceniamy - powiedział Tadeusz Majchrowicz.

Wystawa Tu rodziła się Solidarność w Krośnie
Wystawę można oglądać na krośnieńskim rynku do 8 czerwca

W cieniu kościoła farnego

Dodał też, że wystawa ulokowana jest w cieniu wieży kościoła farnego, który był jednym z ośrodków, gdzie ludzie z opozycji antykomunistycznej i członkowie związku spotykali się i mieli możliwość przetrwać ten najtrudniejszy czas mrocznej nocy stanu wojennego. Po drugiej stronie jest klasztor oo. Kapucynów, także miejsce spotkań ludzi Solidarności. wspomniał również o zasłużonych dla „Solidarności” kapłanach: Stanisławie Kołtaku i Stanisławie Marczaku z Jasła, kapucynach o. Mieczysławie Piechucie i br. Jakubie z Krosna, Adamie Sudole z Sanoka.

Plenerową wystawę można oglądać na krośnieńskim rynku do 8 czerwca br.

Zapraszamy do obejrzenia zdjęć z otwarcia wystawy: