Czym kończy się skuteczne zastosowanie sankcji kredytu darmowego dla kredytobiorcy?

Przez wiele lat największe zainteresowanie budziły spory dotyczące kredytów frankowych. Obecnie coraz częściej przedmiotem postępowań sądowych stają się także kredyty gotówkowe i pożyczki konsumenckie udzielane w złotych. Coraz więcej konsumentów korzysta bowiem z sankcji kredytu darmowego, która w określonych sytuacjach pozbawia kredytodawcę prawa do pobierania odsetek oraz innych kosztów związanych z kredytem.

Dla kredytobiorcy może to oznaczać znaczne obniżenie kosztu finansowania, a także możliwość odzyskania części środków zapłaconych już bankowi.

Na czym polega sankcja kredytu darmowego?

Pomimo swojej nazwy sankcja kredytu darmowego może dotyczyć nie tylko kredytów konsumenckich, lecz także pożyczek konsumenckich. Ustawa o kredycie konsumenckim przewiduje ją jako środek ochrony konsumentów.

Jeżeli kredytodawca naruszył obowiązki wynikające z ustawy, konsument może złożyć odpowiednie oświadczenie i skorzystać z uprawnienia, które powoduje, że kredyt staje się nieoprocentowany oraz wolny od innych kosztów należnych kredytodawcy.

Oznacza to obowiązek zwrotu wyłącznie otrzymanego kapitału. Kredytobiorca może jednocześnie domagać się od banku zwrotu wcześniej zapłaconych odsetek i prowizji, a w zależności od treści umowy również składek ubezpieczeniowych oraz innych opłat naliczonych w związku z udzieleniem kredytu.

Z sankcji mogą skorzystać także osoby, które spłaciły już kredyt lub pożyczkę. W takim przypadku należy pamiętać, że oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego trzeba złożyć w terminie roku od dnia wykonania umowy.

Jakie błędy w umowie pozwalają zastosować sankcję kredytu darmowego?

Nie każde uchybienie po stronie banku prowadzi do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Podstawę jej wykorzystania stanowią przede wszystkim naruszenia obowiązków określonych w ustawie o kredycie konsumenckim.

Prawidłowe poinformowanie konsumenta o warunkach finansowania pozwala mu świadomie ocenić ofertę i podjąć decyzję o zawarciu umowy. Najczęściej spotykane nieprawidłowości dotyczą całkowitej kwoty kredytu, jego kosztu, RRSO oraz pozostałych informacji, które kredytodawca powinien przedstawić w umowie.

1. Nieprawidłowe określenie całkowitego kosztu lub całkowitej kwoty kredytu

Umowa kredytu konsumenckiego powinna jednoznacznie wskazywać całkowitą kwotę udostępnioną kredytobiorcy.

Problem pojawia się wtedy, gdy umowa nie określa tej wartości albo zalicza do całkowitej kwoty kredytu prowizje, składki ubezpieczeniowe lub inne koszty. W efekcie wartość ta może pozostawać niezgodna z definicją ustawową, a konsument nie jest w stanie ustalić, jaką kwotę rzeczywiście otrzymał do dyspozycji.

Taka nieprawidłowość może stanowić podstawę do skorzystania z sankcji kredytu darmowego.

2. Błędnie obliczone lub określone RRSO

Kredytodawca ma obowiązek wskazać w umowie rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, całkowitą kwotę do zapłaty ustaloną na dzień zawarcia umowy oraz założenia przyjęte do obliczenia tych wartości.

W wielu umowach informacje te zostały zamieszczone, lecz ich wysokość obliczono nieprawidłowo. Błąd może wynikać między innymi z niewłaściwego określenia całkowitej kwoty kredytu albo sposobu rozliczenia kredytowanych kosztów, takich jak prowizja lub składka ubezpieczeniowa.

Nieprawidłowe dane mogą zniekształcać rzeczywisty koszt finansowania i utrudniać konsumentowi porównanie oferty z innymi kredytami.

3. Inne naruszenia obowiązków informacyjnych wynikających z ustawy

Przepisy nakładają na banki obowiązek przekazywania konsumentowi informacji w sposób jasny, pełny i niewprowadzający w błąd.

Jeżeli dane zawarte w umowie są niepełne, nieprecyzyjne albo nie odpowiadają rzeczywistym warunkom kredytu, może to stanowić podstawę do zastosowania SKD. Każdorazowo trzeba jednak ustalić, czy dane uchybienie dotyczy obowiązku objętego sankcją przewidzianą w ustawie.

Jakie korzyści daje skuteczne zastosowanie sankcji kredytu darmowego?

Najważniejszą konsekwencją skutecznego zastosowania SKD jest znaczne ograniczenie kosztów zaciągniętego kredytu. W zależności od wartości zobowiązania oraz wysokości naliczonych opłat oszczędność konsumenta może wynosić od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych.

Po skutecznym skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego kredytobiorca:
- spłaca wyłącznie otrzymany kapitał,
- nie ponosi kosztów odsetek,
- może żądać zwrotu zapłaconych wcześniej prowizji, odsetek oraz innych opłat związanych z kredytem,
- może uzyskać zmianę wysokości pozostałego do spłaty zadłużenia.

Znaczenie dla stosowania SKD ma wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 23 kwietnia 2026 roku w sprawie C-744/24. TSUE odniósł się w nim do naliczania odsetek od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu, takich jak prowizje czy składki ubezpieczeniowe.

Orzeczenie może wpływać na sposób oceny umów, w których bank naliczał odsetki także od kredytowanych kosztów. W części spraw kwota, której kredytobiorca może dochodzić od banku, może więc okazać się wyższa, niż początkowo zakładano.

Czy warto dochodzić sankcji kredytu darmowego w sądzie?

Banki stosunkowo rzadko uznają roszczenia wynikające z sankcji kredytu darmowego bez prowadzenia postępowania sądowego. Często kwestionują zarówno wystąpienie nieprawidłowości w umowie, jak i skuteczność oświadczenia złożonego przez konsumenta.

Z tego powodu wniesienie pozwu może okazać się konieczne do dochodzenia zwrotu zapłaconych kosztów lub ustalenia prawidłowej wysokości pozostałego zadłużenia.

Nie każda sprawa musi jednak zakończyć się wyrokiem. Strony mogą zawrzeć ugodę, a kredytodawca może również dobrowolnie spełnić roszczenie. Drugie z tych rozwiązań występuje jednak rzadko.

Co oznacza skuteczna sankcja kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego stanowi jeden z instrumentów ochrony osób korzystających z kredytów konsumenckich. Jeżeli kredytodawca naruszył obowiązki przewidziane w ustawie, konsument może zostać zwolniony z ponoszenia odsetek i innych kosztów kredytu, a jego obowiązek ogranicza się do zwrotu otrzymanego kapitału.

Może również dochodzić zwrotu wcześniej zapłaconych odsetek, prowizji oraz pozostałych opłat objętych sankcją.

Na dalszy rozwój orzecznictwa wpływają rozstrzygnięcia TSUE. Wyrok wydany w sprawie C-744/24 wpłynął na ocenę kredytowania kosztów kredytu. Kolejne postępowanie, prowadzone pod sygnaturą C-831/24, dotyczy natomiast zakresu obowiązków sądu krajowego przy badaniu umowy kredytowej.

W opinii z 11 czerwca 2026 roku rzecznik generalny wskazał, że sąd krajowy powinien samodzielnie badać, czy umowa spełnia wymogi przewidziane prawem, także wtedy, gdy konsument nie podniósł wszystkich możliwych zarzutów. Opinia ta nie stanowi jeszcze wyroku TSUE, dlatego ostateczne znaczenie sprawy będzie zależało od przyszłego rozstrzygnięcia Trybunału.

Nie wszystkie umowy kredytowe dają podstawy do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Każdy przypadek wymaga analizy treści umowy, sposobu naliczenia kosztów, historii spłaty oraz okoliczności zawarcia zobowiązania.

Przed podjęciem decyzji o dochodzeniu roszczeń należy więc sprawdzić, czy umowa zawiera naruszenia objęte SKD, ustalić termin na złożenie oświadczenia oraz obliczyć kwotę możliwą do odzyskania. Pomoc profesjonalnego pełnomocnika pozwala właściwie ocenić sytuację, przygotować roszczenie i prowadzić sprawę na kolejnych etapach postępowania.

autor: apl. radc. Zofia Kadłubowska, Korzybski Wojciński Kancelaria Radców Prawnych sp.k.